Voorkom schade van hittestress met pensbestendige vetten

Hittestress blijft een uitdaging op melkveebedrijven en kan op korte en lange termijn veel schade veroorzaken. Dr. Richard Kirkland, nutritionist bij Volac Wilmar Feed Ingredients, ziet het voeren van pensbestendige vetten als een praktische voedingsstrategie om koeien tijdens warme perioden te ondersteunen.

Wanneer de temperatuur oploopt, wordt het voor melkveehouders extra belangrijk om de gezondheid van de koppel te bewaken en productieverlies te beperken. “Hittestress is wereldwijd een terugkerend probleem bij melkvee in de warmere maanden,” zegt Dr. Kirkland. “Het heeft impact op dierenwelzijn, melkproductie, voerefficiëntie, vruchtbaarheid en de algehele gezondheid. Op tijd signaleren, het rantsoen aanpassen en goed management zijn essentieel om de gevolgen te beperken.”

Warmte en luchtvochtigheid

Melkkoeien voelen zich het prettigst bij temperaturen tussen 5°C en 20°C. Problemen ontstaan vaak zodra de temperatuur boven de 25°C komt. Bij een hoge luchtvochtigheid neemt het risico nog verder toe. Onder vochtige omstandigheden werken natuurlijke koelmechanismen, zoals hijgen en zweten, minder goed.

Door de combinatie van warmte en luchtvochtigheid komt de koe buiten haar thermoneutrale zone. Ze moet dan energie inzetten om haar lichaamstemperatuur onder controle te houden. Die energie kan ze niet gebruiken voor melkproductie, conditieherstel of vruchtbaarheid. Daardoor kunnen koeien al bij temperaturen net boven de 20°C last krijgen van hittestress.

Meer energie nodig, minder opname

Wanneer een koe warmte kwijt probeert te raken, worden verschillende fysiologische processen actief. Zweten, hijgen en een hogere ademhalingsfrequentie kosten energie. Daardoor kan de onderhoudsbehoefte van de koe met wel 25% stijgen. Tegelijkertijd daalt de drogestofopname bij hoge temperaturen vaak sterk, met 20 tot 40%. Het risico op een negatieve energiebalans neemt dan snel toe.

Volgens Dr. Kirkland heeft dit grote gevolgen voor productie en gezondheid. Tijdens warme perioden kan de melkproductie met 25 tot 35% dalen. Ook de vruchtbaarheid komt onder druk te staan; conceptiepercentages kunnen dalen tot wel 10%.

“Hittestress verhoogt daarnaast het risico op pensverzuring. Koeien herkauwen minder, waardoor ze minder speeksel produceren. Daarmee valt een belangrijk natuurlijk buffersysteem voor het behoud van de pens-pH deels weg,” legt Dr. Kirkland uit. Andere gevolgen zijn een verminderde weerstand, lagere gehalten aan melkvet en melkeiwit, meer klauwproblemen doordat koeien langer blijven staan en zelfs lagere geboortegewichten van kalveren.

Managementmaatregelen en pensbestendig vet voeren

Managementmaatregelen blijven de basis: voldoende ruimte, schaduw, ventilatie, ventilatoren en eventueel koeling met sprinklers. Maar ook voeding speelt een belangrijke rol, benadrukt Dr. Kirkland. Met pensbestendige vetten kan de energiedichtheid van het rantsoen worden verhoogd, zonder extra zuurlast in de pens en zonder veel extra warmteproductie tijdens de vertering.

Pensbestendige vetten worden daarom gezien als “koude” energiebronnen. Ze produceren tijdens de vertering veel minder metabole warmte dan koolhydraten of ruwvoer. Juist wanneer koeien veel energie kwijt zijn aan thermoregulatie, helpt deze geconcentreerde energievorm om de energievoorziening beter op peil te houden.

“Pensbestendig vet in het rantsoen wordt niet gefermenteerd in de pens en wordt efficiënter benut dan andere nutriëntenbronnen. De metaboliseerbare energie uit een product als Megalac maakt het mogelijk om energierijke rantsoenen samen te stellen, ook wanneer de totale drogestofopname laag is,” zegt Dr. Kirkland. “Deze supplementen verhogen niet alleen de energiedichtheid, maar doen dat ook op een veilige manier. Ze verhogen de zuurgraad in de pens niet zoals krachtvoer dat kan doen. Dat is extra belangrijk wanneer de pens tijdens hittestress al onder druk staat.”

Kies vetzuren op basis van het bedrijfsdoel

Pensbestendig vet is niet alleen een energierijk voedermiddel. De vetzuursamenstelling bepaalt ook welk onderdeel van de koe-prestatie het meest wordt ondersteund, legt Dr. Kirkland uit. Koeien in het begin van de lactatie, of koeien die richting de volgende inseminatieperiode gaan, kunnen bijvoorbeeld baat hebben bij een traditioneel calciumzout als bron van pensbestendig oliezuur (C18:1). Dit vetzuur ondersteunt de lichaamsconditie, de ontwikkeling van eicellen en embryo’s en de verteerbaarheid van het totale vet in het rantsoen.

C16:0 vetzuren bij hittestress

Supplementen met een hoog aandeel C16:0, palmitinezuur, zijn juist effectief om de melkvetproductie te stimuleren. Dat kan interessant zijn tijdens hittestress, omdat het melkvetgehalte in warme perioden vaak onderuitgaat. Tegelijkertijd vraagt deze keuze om maatwerk. Palmitinezuur kan ervoor zorgen dat nutriënten sterker richting melkvetproductie worden gestuurd en minder richting lichaamsvet. Daardoor kan de lichaamsconditie dalen, wat niet op elk bedrijf wenselijk is.

“Door goed te begrijpen wat de belangrijkste vetzuren doen, kun je gerichter sturen op de prestaties van de koppel. Zo is het mogelijk om de energiebehoefte tijdens warme maanden beter te ondersteunen én tegelijk aan specifieke bedrijfsdoelen te werken,” concludeert Dr. Kirkland.